Hai bảng báo giá về tới. Một bên ghi 6,9 triệu một mét vuông, bên kia ghi 7,9. Phần lớn người đọc dừng ở đó và chọn bên rẻ, rồi kha khá trong số đó cuối cùng trả nhiều tiền hơn bảng còn lại.
Lý do là đơn giá mới chỉ là một nửa phép nhân. Nửa kia là diện tích, mà diện tích ở đây là con số được tính ra chứ không phải con số đo được. Ô thang, giếng trời, sân trước, sân thượng, mái che và tầng hầm mỗi thứ được tính theo một tỷ lệ nào đó so với kích thước thật, và nhà thầu nào cũng công bố bộ tỷ lệ riêng. Lấy một đơn giá thấp nhân với một diện tích tính rộng tay là ra số tiền cao hơn đơn giá cao nhân với diện tích tính chặt.
Bảng tính diện tích
Hãy xin bảng tính diện tích dưới dạng danh sách trước khi so bất cứ thứ gì khác: từng phần của ngôi nhà, kích thước thật, tỷ lệ áp vào, và con số tính tiền tương ứng, có dòng tổng ở cuối. Nó dài đúng một trang. Nhà thầu nào có sẵn thì gửi trong một tiếng. Nhà thầu nào phải ngồi lập mới có thì cũng đang nói với bạn một điều gì đó.
Rồi tự đối chiếu dòng tổng với bản vẽ. Cộng các mặt sàn thật trước đã. Nếu tổng tính tiền vượt xa tổng mặt sàn thật, phần chênh nằm ở sân, ở ô thông tầng và ở mái, và bạn có quyền được xem nó nằm chỗ nào.
Phụ lục vật tư
Đơn giá trọn gói không có nghĩa gì nếu thiếu cái phụ lục liệt kê nó mua những gì: gạch nào, thiết bị vệ sinh nào, công tắc nào, hệ nhôm nào, sơn nào và mấy nước. Hai đơn giá chênh nhau một triệu thường khác nhau ở trong danh sách đó. Phần bê tông của hai bên gần như giống hệt.
Phụ lục cũng là chỗ bạn chủ động dời tiền. Hạ một bậc ở phòng ngủ và nâng một bậc ở bếp với khu vệ sinh là quyết định làm được trong một buổi chiều, miễn là danh sách đã có.
Những thứ làm con số dịch chuyển
Đơn giá bên này dịch chuyển theo bốn thứ: quy mô sàn, địa chất nền, chiều cao tầng và danh mục vật tư chốt trong phụ lục. Địa chất là thứ hay bị quên. Lô đất nền yếu cần một phương án móng khác với lô ngay bên cạnh, và cái khác đó do khảo sát quyết định. Bảng giá không nói được gì về nó.
Chiều cao tầng là thứ âm thầm. Phòng cao thêm nửa mét làm thay đổi cột, ván khuôn, giàn giáo, diện tích tường và lớp tô, tất cả cùng lúc. Đó là món đáng mua, và nó có giá.
Ba câu hỏi
Một: gửi tôi bảng tính diện tích kèm tỷ lệ. Hai: gửi tôi phụ lục vật tư có nhãn hiệu và mã. Ba: nói cho tôi biết những gì nằm ngoài con số này. Câu thứ ba là câu tìm ra lán trại, điện tạm, khoản sửa tường nhà hàng xóm và lệ phí cấp phép.
Có ba câu trả lời đó thì hai bảng báo giá so được với nhau, và việc so thường mất chừng hai mươi phút ở bàn ăn.
Bộ phận dự toán viết, tháng 6 năm 2026.